Tranen zijn een vraag

Een hele tijd geleden werd mij gevraagd een voordracht te geven op de dag van de Verpleegkunde in Oostende (april 2007). Het moest gaan over Tranen in de Westerse cultuur.  De bedoeling was een overzicht te geven van wat er in de filosofie zoal over tranen was geschreven. Tranen zijn geen populair onderwerp in de filosofie dus veel mogelijkheid tot dialoog met andere filosofen was er niet.  Na de voordracht verwerkte ik de tekst van de voordracht tot een artikel dat u hier kan downloaden. Vermits het enkel in een vaktijdschrift is verschenen besloot ik om het hier verder te verspreiden. Tranen zijn een vraag

Vegetal City – Wilt u er wonen?

vegetal city

 Toen ik 12 was las ik “De kinderen van moeder aarde” van Thea Beckman. Volgens dat boek kwam er in Groenland na de derde wereldoorlog een zacht klimaat en het eiland werd geleid door vrouwen. Ik heb toen erg genoten van dat boek. Met de jaren is mijn visie op utopieën minder rooskleurig geworden. Ik heb mijn thesis geschreven over utopieën en de meeste utopieën leken neer te komen op controle van mensen over mensen, op het denken in andermans plaats.
Het is pas onlangs dat ik me weer liet verleiden tot een positief idee over utopieën met ‘Vegetal City’. Als ik mezelf de vraag stel of ik in Vegetal City zou willen wonen, dan is dat bij mij zeker het geval. Nu help ik Luc Schuiten Nederlandstalige Pers aan te trekken voor de tentoonstelling ‘Vegetal City’ vanaf 3 april in het jubelparkmuseum.

filosoferen met kinderen in Brussel

't Plantzoentje, Laken

Om zes uur opgestaan, de verkeerde trein genomen, overgestapt in Centraal station op een metro, aangekomen en toch nog wat verkeerd gelopen. Ik ben zelden zo vroeg wakker en was me niet bewust van een wereld vol rennende ouders en kinderen. Bij mijn aankomst ging de bel net. Zenuwachtig en bezweet wachtte ik in de leraarskamer. De kleuterjuf kwam me halen en enkele minuutjes later kon ik beginnen om samen met de kleuters na te denken over wat er in je hoofd zit. Bloed natuurlijk en ook allerlei dieren. Die dag ging ik ook filosoferen in het eerste, tweede en derde studiejaar.
Samen met de juffen zal ik op zoek gaan naar werkbare vormen voor grote groepen kinderen. Ik zal ook een beetje rekening moeten houden met de beschikbare woordenschat. Blijkbaar hadden de meeste kinderen nog nooit van het woord ‘gedacht’ gehoord, maar dat had ik pas door als een lerares me dit duidelijk maakte.
Om 13u nam ik tevreden de trein terug. In het uitstappen ben ik mijn rugzak vol bibliotheekboeken en spreekpoppen op de trein vergeten. Dankzij de snelle benen van de mensen van het station van Braine l’Alleud kon ik die recupereren. Daar ben ik heel dankbaar voor.

Filosoferen met kinderen

Vandaag ben ik voor het eerst in het Frans gaan filosoferen met kinderen. Zaterdag ga ik in het Flagey in het kader van het Festival van de Filosofie filosoferen met kinderen over de vraag ‘Wanneer voel ik me thuis?’. Omdat ik niet wist of ik me voldoende thuis zou voelen in het Frans heb ik een klas gegijzeld van een Franstalige kennis. In het begin voelden we ons geen van allen erg thuis. We onderzochten kort waarom dit zo was. Natuurlijk ontbrak er de t.v. en was er teveel werk op school. Ik gaf de kinderen de opdracht om met doeken en wasknijpers de klas wat meer thuis te maken. Een jongen vond het echt nodig om het bord in te pakken, dat vond ik wel slim. Er werd ook een tent gebouwd met vloerbekleding. Daarna filosofeerden we over wat er nu gebeurd was en of we ons na de herdecoratie meer thuis voelden.

Veel kinderen vonden netheid belangrijk om zich thuis te voelen en sommigen vonden het vies om op de grond te zitten. Warmte en kleuren waren ook belangrijk. Ik hoop dat ik zaterdag de kinderen in het Flagey ook een beetje een thuisgevoel kan geven en er dan samen over kan nadenken.

facebook

De laatste tijd maak ik niet veel tijd om op deze blog te schrijven. ’s Avonds, als ik even tijd heb, zit ik op facebook en ben daar veel populairder. Als ik daar een banale zin schrijf zoals ‘vandaag heb ik zin in appeltaart’, dan krijg ik daar enorm veel reacties op en dat vind ik prettig. Weinig inspanning, veel resultaat. En dan zijn er al die mensen, die je van ver of dichtbij kent die zomaar tentoonstellingen van zichzelf organiseren. Zo kijk ik naar de vakantiefoto’s van een jongen die me vroeger pestte, word ik verwittigd voor verjaardagen van mensen die ik al 20 jaar niet meer heb gezien, ben ik ineens iemand’s huisdier of krijg ik zeebeesten voor mijn aquarium. Een wondere wereld.
Soms willen mensen je vriend worden die je niet kent, of toch niet meer herinnert. Dat is geen moeilijke keuze. Maar wat doe je met die mensen die je wel kent maar waar je geen goede herinneringen aan hebt? Ik laat die meestal toe. In begin voelt het een beetje raar dat die zoals ik, zitten te neuzen in mijn foto’s, mijn vrienden keuren, en oordelen vormen. In het begin voelt dat een beetje bloot. Bloot went ook.
Nu zie ik het gewoon als een van de vele manieren waarop ik mezelf vormgeef.

Je wordt door zoveel informatie gebombardeerd en wat zegt die eigenlijk over die mens die erachter zit?

Simplexity:boekbespreking

Simplexity werd geschreven door Jeffrey Kluger, een wetenschapsjournalist met een advokatenopleiding. Het is een licht boek over eenvoudige principes aan de basis van complexe systemen of schijnbaar simpele dingen die ontzettend complex zijn. Kikkervisjes worden met sterren vergeleken, je krijgt een tipje van de sluier opgelicht over de ontzettende complexe ‘bewegingen’ gedurende de noodevacuatie bij de WTC-torens en de onvoorspelbaarheid van beursbewegingen. Sommige fenomenen geven de indruk een opstapeling te zijn van allerlei ‘toevallige’ details. Een eerder tragi-komisch detail bij de evacuatie van de WTC-torens was dat in de tijd van de constructie van de torens Amerikanen de helft zo zwaar waren dan nu. De breedte van de traphallen kon onmogelijk voldoende ruimte geven aan de ‘voorziene’ twee personen die naast elkaar naar beneden lopen, daarbij komt nog dat zwaardere mensen meestal trager zijn.

Bange garnalen hebben een hartslag van 1500 slagen per minuut en een walvis heeft genoeg aan 15 slagen per minuut. Walvissen leven vaak langer dan 100 jaar. Sommige systemen zijn efficiënter dan andere, zelfs zonder verschil in complexiteit, gewoon door de grootte.
Het boek staat vol weetjes waarmee je mensen kan amuseren op een saaie autorit. De horizontale manier om de problematiek van complexe systemen te benaderen vind ik heel zinvol. Er wordt vaak verwezen naar het Santa Fe Institute die een hele andere onderzoeksmethode gebruiken dan instellingen waar vaak per vak gedacht wordt. Er wordt op zoek gegaan naar de simpele principes die aan de basis kunnen liggen van een complexe realiteit.
Het boek heeft als belangrijkste boodschap dat als je kan bepalen of iets complex of simpel is, je dan dichtbij het begrip van het fenomeen zit. Zo zit een kikkervisje erg complex in elkaar, het is een combinatie van verschillende systemen bestaande uit subsystemen en cellen, allemaal op elkaar afgestemd, terwijl een ster iets magisch lijkt maar in feite ’slechts’ een vuurbal is. Allerlei invloeden verblinden ons perspectief op fenomenen. Kluger beweert dat we bij het bestuderen van een systeem vaak misleid worden door instincten, de schaal van iets, schoonheid, sociale structuur,… Als we meer inzicht krijgen in deze misleidingen, zouden we ze beter kunnen vermijden. Op zich is die claim ook een complex gegeven. Is het zo dat je er voldoende aan hebt te weten dat iets zich voordoet om het te veranderen bij jezelf? Hoe verhouden weten, motivatie en actie zich tot elkaar?
Wat complexiteit nu eigenlijk is wordt slechts heel kort behandeld in het boek. Ergens in het begin wordt er wel een poging tot definiëren ondernomen waarbij er nagegaan wordt hoeveel zinnen iemand nodig heeft om een fenomeen uit te leggen aan een leek, als maatstaf voor de complexiteit van een fenomeen.
Een mooi voorbeeld van een complex object is het potlood. Economisch gezien is het potlood een ongelooflijk complex ding omdat het is samengesteld uit verschillende materialen, die ook nog eens lange bewerkingsprocessen vergen. Cederhout uit Canada, Bauxiet uit Jamaica voor het aluminium houdertje, polymeren voor de gom, kool voor de mine, maken allemaal deel uit van een gigantische industriële machine die deze schrijfstok als resultaat geeft. Anderzijds is tekens maken met een schrijfstok een eenvoudig principe, we doen het in het strand met een stok, op een rots met kool, met onze vinger op een bedampte ruit. Welke mechanismen in mijn hoofd en lichaam plaatsgrepen voor ik ‘I love you’ op een post-it kriebelde op de koelkast, lijken me dan weer heel complex.
Wat ik zou willen begrijpen en met welk doel lijkt me een belangrijke vraag in het onderzoek van complexe systemen. Dat was niet steeds duidelijk in het boek. In een eerder artikel op deze blog schrijf ik iets over syntheses. Om naar essenties op zoek te gaan, speur je best naar de statements dacht ik eerder. Misschien speur je nog beter naar waar iemand vandaan komt en waar die naartoe wil.

Kraaien

Regelmatig kijk ik naar speeches op www.ted.com, ideas worth spreading. Je kan er allerlei mensen gestroomlijnd bezig horen over wonderlijke projecten. Als de dingen in mijn leven een beetje voort lijken te kabbelen heb ik nood aan verwondering, en dat vind ik soms wel op die site.

Onlangs zag ik een speech over kraaien. Ik wist dat het intelligente dieren zijn en ook dat ze met veel zijn. Ze zijn niet met uitsterven bedreigd, dat is ook prettig. Juist omdat ze ons geen zorgen baren zou het kunnen zijn dat we ze over het hoofd zien. Dieren zoals die pluizige yingyang beren wiens naam me even ontglipt zijn eindeloos meer populair. Het is al een stuk moeilijker als je deze pad wil beschermen.

De fotograaf is erin geslaagd om deze pad oordelend in de lens te laten kijken, maar sommige dieren hebben geen ogen, of juist teveel om op dat effect te kunnen rekenen. Ons esthetisch beleven speelt een grote rol in onze oordelen. Ik wil dat niet veroordelen en heb bewondering voor de fotografen die erin slagen om me empathie te laten voelen voor een naaktslak.

De man in de speech over kraaien zou de dieren willen inzetten voor allerlei nuttige doeleinden. Vermits deze kraalogen blijkbaar abstract kunnen denken, lijken ze ineens ook te coachen. De vraag is natuurlijk of die dieren hun intelligentie wel willen gebruiken voor wat mensen in gedachten hebben. In Noorwegen zouden ze de vislijnen ophalen en de aas opeten, in Japan kraken ze nootjes door auto’s als notenkrakers te gebruiken. Hoe zouden de kraaien de mens kunnen inzetten, misschien hebben ze daar ook een plan voor.

FILMPJE

Oproep

Ik zoek werk.
Ik kan goed lastige vragen stellen, mensen confronteren met dingen die ze niet willen horen, grapjes uithalen, urenlang nadenken over vanzelfsprekendheden, knopen doorhakken, planten watergeven, luisteren, het omgekeerde doen van wat je me vraagt, samenvatten, soep maken, hoofden opruimen, plannen maken, geduldig telefoneren, wandelingen uitzoeken, lijstjes opstellen, mensen laten werken, hedendaags livingdansen, argumenteren en nog een hele hoop.

Ik vul met plezier allerlei vragen in over de plaats van mijn vrienden in mijn leven, ik geef je gezwind het volgende getal in je wiskundige reeks, ik kom op onmogelijke plaatsen en uren vertellen hoe ik mezelf in je organisatie zie en als je me toch afwijst beloof ik dat ik zal zeggen dat het in ieder geval een interessant leertraject was.

[http://www.youtube.com/v/zP0sqRMzkwo&hl=en]

 

 

Ergernis II

 Wat zou er gebeuren als je helemaal zou stoppen met je te ergeren? Er staat weer iemand op je parkeerplaats? Zen. Je wordt 6 keer doorverbonden zonder  dat er iemand eerst naar je verhaal luistert. Glimlach. Smog-alarm en er vlammen dure auto’s voorbij aan 150km/u? Ze zullen wel erg gehaast zijn. Je smost vlak voor een sollicitatie melk op je blouse? Ach, er zijn ergere dingen op de wereld.

Natuurlijk zijn er ergere dingen. Dat maakt de ergernis vaak alleen erger. Het besef dat je je ergert aan dwaze dingen is het ergerlijkst. Maar, misschien zijn die ergernissen niet enkel een nutteloze geestestoestand, maar een gevolg van bekommernis. Als je om dingen geeft, reageer je als iets je overkomt dat het gegeerde in de weg staat. Misschien is het zelfs een soort reflex die je hebt als je vindt dat iets niet juist is. ‘Het’ is niet eerlijk en dan ga ik me ergeren. In het geval van de melk zijn er weinig ethische motieven voor mijn ergernis, maar bij smog spelen er toch ethische oordelen een rol. Of ik dat nu goed vind of niet, dat weet ik nog niet.

Ik heb wel een ideetje voor een nieuw soort ethiek. Het heet ergernisspoor ©. Je kan het vergelijken met de ecologische voetafdruk. Tot hiertoe had ik het enkel over mijn eigen ergernis, maar ik zorg vast voor veel ergernis bij anderen. Waarschijnlijk is het zo dat elke keer dat ik woeps zeg in het verkeer omdat ik per ongeluk in iemands weg sta, ik iemand ergernis bezorg. Nu zou het mogelijk moeten zijn te meten hoeveel personen ik erger op een dag, week, … Dat is dan het ergernisspoor dat je achterlaat. Ik nodig alle bekende magazines uit om me te vragen dit project verder uit te werken. 

Ergernis, wat is het en hoe kom je ervan af?

Om uit te zoeken wat ergernis nu juist is, besloten Eef (ook filosofe) en ik wat research te gaan doen. We zijn een bos ingetrokken, om het gevoel van objectiviteit te versterken. Toen stonden we daar buiten het gewone. Hoe begin je aan zo’n onderzoek? Ik had een fototoestel mee om relevante houdingen vast te leggen voor nader onderzoek. Na een tijdje kwamen we iets meer op dreef en toen huppelde er ineens een hert voorbij. Wie bestudeerde wie?

Een klein experimentje om ergernis op te wekken: Eef probeert iets uit haar tas te halen en ik belet haar. Het experiment slaagde, Eef ergerde zich. Ergernis lijkt zich vooral voor te doen als je in een bepaalde richting wil bewegen, en iets of iemand belet dat. Dus volgens die theorie ontstaat ergernis door blokkages.

Ik vond een Nederlandse website die helemaal vol ergernissen www.ergernissen.com . Er was een vrouw die zich ergert aan het stukje ceintuur dat loshangt, en elastiekjes zijn geen stijlvolle oplossing. Mensen ergeren zich vooral aan andere mensen, en van alle mensen lijken politici voor bijzonder veel ergernis te zorgen. Daarnaast ergeren we ons alle kleuren van de regenboog aan het verkeer.

Hoe kan je die ergernis stoppen? Het lijkt zo’n onaangenaam tijdverdrijf en het is me niet duidelijk wat het oplevert.